ИСТИҚЛОЛ – ОМИЛИ АСОСИИ ЭҲЁИ ХУДШИНОСИИ МИЛЛӢ

Истиқлоли давлатӣ барои ҳар як миллат бузургтарин неъмати сиёсӣ ва таърихӣ ба ҳисоб меравад. Барои мардуми Тоҷикистон истиқлолият на танҳо ба маънои соҳибихтиёрии давлатӣ, балки оғози марҳилаи нави эҳёи миллӣ, худшиносӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои фарҳангиву маънавӣ мебошад. Баъди ба даст овардани истиқлолият 9 сентябри соли 1991 миллати тоҷик имконият пайдо кард, ки роҳи рушди мустақилонаи худро интихоб намуда, ба таърих, фарҳанг, забон ва анъанаҳои худ бо диди нав назар афканад.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳифзи арзишҳои миллӣ аҳамияти махсус касб мекунад. Агар истиқлолият пояи давлатдорӣ бошад, арзишҳои миллӣ рӯҳу маънавияти миллатро ташкил медиҳанд. Аз ин рӯ, эҳёи арзишҳои миллӣ яке аз муҳимтарин дастовардҳои даврони истиқлол ба шумор меравад.

Таърих гувоҳ аст, ки миллатҳои зиёде маҳз тавассути худшиносӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ба пешрафт ноил гардидаанд. Истиқлолият барои тоҷикон имконият фароҳам овард, ки мероси бойи таърихии худро аз нав омӯзанд ва ба он арҷ гузоранд.

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намудаанд:

«Мо бояд гузаштаи пурифтихори худро омӯзем, аз таърихи миллат сабақ гирем ва ҳисси худшиносиву худогоҳии миллиро дар замири ҷавонон тақвият бахшем».

Ин иқтибос нишон медиҳад, ки худшиносии миллӣ танҳо донистани таърих нест, балки омили муҳимми ҳифзи давлатдорӣ ва рушди ҷомеа мебошад. Миллате, ки аз таърихи худ огоҳ аст, ба таҳдидҳои фарҳангӣ ва маънавии замон устувортар муқобилат карда метавонад.

Таҳлили таҷрибаи солҳои истиқлол нишон медиҳад, ки таваҷҷуҳ ба омӯзиши таърихи халқи тоҷик ба таври назаррас афзоиш ёфтааст. Нашри осори таърихӣ, таҷлили санаҳои муҳим ва арҷгузорӣ ба шахсиятҳои барҷастаи миллат барои таҳкими худшиносии миллӣ мусоидат намуданд.

Забон яке аз муҳимтарин нишонаҳои ҳастии миллат мебошад. Агар миллат забони худро аз даст диҳад, хатари аз байн рафтани ҳувияти миллӣ ба миён меояд. Дар даврони истиқлол мақоми забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ таҳким ёфт ва барои рушди он тадбирҳои муҳими давлатӣ андешида шуданд.

Забоншинос ва мутафаккири маъруф Константин Ушинский гуфтааст:

«Забон таърихи зиндаи миллат аст».

Мазмуни ин андеша дар он ифода меёбад, ки дар забон фарҳанг, ҷаҳонбинӣ ва таҷрибаи таърихии мардум таҷассум меёбад. Бинобар ин, рушди забони давлатӣ дар Тоҷикистон яке аз самтҳои муҳимми сиёсати миллӣ гардид.

Имрӯз забони тоҷикӣ дар тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа истифода мешавад. Нашри китобҳо, рушди матбуот, фаъолияти воситаҳои ахбори омма ва муассисаҳои илмӣ ба густариши мақоми забони давлатӣ мусоидат менамоянд. Ин раванд на танҳо ба рушди фарҳанг, балки ба таҳкими истиқлолияти маънавии миллат низ мусоидат мекунад.

Фарҳанг оинаи миллат аст. Дар солҳои истиқлол ба эҳё ва рушди фарҳанги миллӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир гардид. Ҷашнҳои миллӣ, аз қабили Наврӯз, Меҳргон ва Сада мақоми шоистаи худро пайдо карданд.

Бахусус, ҷашни Наврӯз ҳамчун рамзи сулҳу дӯстӣ ва эҳёи табиат на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар сатҳи байналмилалӣ низ эътироф гардид. Ин далел нишон медиҳад, ки фарҳанги тоҷикон дорои арзишҳои умумибашарӣ мебошад.

Шоир ва мутафаккири барҷаста Ҷалолиддини Балхӣ фармудааст:

Ҳар касе, к-ӯ дур монд аз асли хеш,

Боз ҷӯяд рӯзгори васли хеш.

Ин гуфта аҳамияти ҳифзи суннатҳо ва фарҳанги миллиро таъкид мекунад. Яъне миллате, ки аз асли худ ҷудо шавад, нерӯи маънавии худро аз даст медиҳад.

Дар даврони истиқлол таваҷҷуҳ ба омӯзиш ва гиромидошти мероси таърихии миллат афзоиш ёфт. Таҷлили солгарди шахсиятҳои бузурги тоҷик, аз қабили Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ, Абӯалӣ ибни Сино, Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ ва дигарон барои таҳкими ифтихори миллӣ замина гузошт.

Махсусан, эҳёи мақоми таърихии Исмоили Сомонӣ ҳамчун рамзи давлатдории тоҷикон аҳамияти бузурги сиёсӣ ва маънавӣ дорад. Ин иқдом нишон дод, ки давлатдории тоҷикон дорои решаҳои амиқи таърихӣ мебошад.

Аз нигоҳи таҳлилӣ, арҷгузорӣ ба мероси таърихӣ на танҳо василаи омӯзиши гузашта, балки омили тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ватандӯстӣ мебошад. Ҷавононе, ки аз қаҳрамонон ва донишмандони миллати худ огоҳанд, бештар барои ободии Ватан талош мекунанд.

Имрӯз ҷавонон ҳамчун нерӯи пешбарандаи ҷомеа вазифадоранд, ки арзишҳои миллиро ҳифз ва густариш диҳанд. Дар замони рушди технологияҳои иттилоотӣ ва ҷаҳонишавӣ таъсири фарҳангҳои гуногун бештар шудааст. Дар чунин шароит ҷавонон бояд бо дониш, маърифат ва худшиносии миллӣ мусаллаҳ бошанд.

Пешвои миллат таъкид намудаанд:

«Ҷавонон ояндаи миллат ва идомадиҳандагони роҳи созандагии давлат мебошанд».

Ин гуфта нишон медиҳад, ки ҳифзи истиқлолият ва арзишҳои миллӣ пеш аз ҳама ба сатҳи маърифату ҷаҳонбинии ҷавонон вобаста аст. Агар ҷавонон ба фарҳанг ва таърихи худ эҳтиром дошта бошанд, онҳо метавонанд истиқлолиятро ҳамчун неъмати муқаддас ҳифз намоянд.

Хулоса, истиқлоли давлатӣ барои эҳёи арзишҳои миллӣ шароити мусоид фароҳам овард. Дар даврони истиқлол забони тоҷикӣ рушд ёфт, фарҳанг ва суннатҳои миллӣ эҳё гардиданд, омӯзиши таърих ва арҷгузорӣ ба шахсиятҳои бузурги миллат густариш пайдо кард. Ҳамаи ин равандҳо ба таҳкими худшиносии миллӣ ва пойдории давлатдорӣ мусоидат намуданд.

Таҳлили воқеият нишон медиҳад, ки истиқлолият ва арзишҳои миллӣ мафҳумҳои ба ҳам пайвастаанд. Агар истиқлолият пояи сиёсии давлат бошад, арзишҳои миллӣ пояи маънавии он мебошанд. Аз ин рӯ, ҳифз ва рушди арзишҳои миллӣ кафолати пойдории истиқлолият ва пешрафти минбаъдаи Тоҷикистон мебошад.

Арзишҳои миллӣ ганҷи бебаҳои миллатанд ва истиқлолият беҳтарин шароитро барои ҳифз, эҳё ва рушди онҳо фароҳам овардааст. Танҳо бо такя ба ин арзишҳо метавон ҷомеаи пешрафта, мутамаддин ва соҳибнуфузро бунёд намуд.

Маҳмадзода Убайдулло Давлаталӣ, н.и.т., дотсент, декани факултети дипломатия ва сиёсат